Temel Anlam

Temel Anlam : İlk Anlam (Temel Anlam)
Bir sözcük söylendiğinde aklımıza ilk gelen, kavrayışımızda ilk uyandırdığı anlamdır. Kısacası, bir sözcüğün biçimlenmesinde, kuruluşunda esas olan anlamdır. Örnek :

1. Boğazımda bir yanma var. (Temel Anlam)
2. Şişenin boğazı kırılmış.
3. Çanakkale Boğazı'nda müthiş bir tipiye yakalandık.
4. Babam yedi boğaza bakmaya çalışıyordu.
5. Ali, boğazına düşkün bir çocuktur.

 Bir sözcüğe temel anlamının dışında yeni yeni anlamlar yükledikçe anlamının da derece derece soyutlaştığı görülür. Örnek :

1. Törende, Kurdeleyi köyün muhtarı kesti.            (Somut temel anlam)
2. Patates doğrarken parmağını kesti                    (Somut yan anlam)
3. Oyun kağıdını ortadan kesti.                             (Somut yan anlam)
4. Onunla olan bütün ilişkisini kesti.                       (Soyut mecaz anlam)

Bir sözcük tek başına kullanıldığında temel anlamını korur. Ancak cümle içinde temel anlamından uzaklaşabilir. Örnek :
"Kaçmak" sözcüğünün temel anlamı "bir yerden gizlice ve çabucak uzaklaşmak"tır.

1. "Ben çalışmaktan hiçbir zaman kaçmam." cümlesinde temel anlamından uzaklaşmıştır.

Sözcüklerin Temel Anlamlarıyla İlgili Dikkat Edilecek Noktalar :
Temel anlamı somut olan sözcükler, öncelikle somut ve mecaz anlamlar kazanır. Örnek :
"ateş"  sözcüğü, temel anlamıyla düşünüldüğünde "bir nesnenin etrafa ısı ve ışık yayarak yanması" biçiminde açıklanabilir, temel anlamı somuttur.

1.  
   • Gençler, kumsalda büyük bir ateş yakmışlardı.               (Temel anlam)
   • Hastanın ateşi sabaha kadar düşmüştü.                        (Somut yan anlam)
   • Şu yağan kar bile yüreğimdeki ateşi söndüremez.          (Soyut mecaz anlam)