Atasözleri

Atasözleri : Uzun deneyimler ve gözlemler sonucu oluşmuş, yol gösterici, genel kural biçiminde kalıplaşan, toplumca benimsenen ve anonim bir nitelik taşıyan özlü sözlerdir.
Atasözlerinin Biçim Özellikleri :

  • Deyimler gibi atasözleri de kalıplaşmıştır. Sözcüklerin yerleri değiştirilmez ve bir sözcüğün yerine eş anlamlısı getirilemez. Örnek :

    • Ak akçe kara gün içindir.  -  Kız beşikte, çeyiz sandıkta.

  • Atasözleri kısa ve özlüdür, az sözle geniş bir düşünce ifade edilir. Örnek :

    • Aç ayı oynamaz.  -  Su yatağını bulur.  -  Baş kes, yaş kesme.  -  Boğaz kırk boğumdur.
    Çivi çiviyi söker.

  • Atasözleri genel olarak bir yargı (cümle) biçiminde kurulmuştur. Örnek :

    • İt ürür kervan yürür.  -  İyilik eden, iyilik bulur.  -  Ölmüş eşek kurttan korkmaz.
    Kardeş kardeşi bıçaklamış, dönmüş yine kucaklamış.  -  Kavgada yumruk sayılmaz.

  • Atasözleri genel olarak geniş zaman kipinin üçüncü tekil kişisiyle ya da emir kipinin ikinci tekil kişisiyle çekimlenmiştir. Örnek :

    • Önce düşün, sonra söyle.                     (II. tekil kişi emir kipi)
    Pilav yiyen kaşığını yanında taşır.          (Geniş zaman kipi, III. tekil kişi)

  • Atasözlerinde genel olarak uyaklı ve uyumlu sesler ve sözcükler vardır. Örnek :

    • Pekmezi küpten, kadını kökten al.  -  Sabreden derviş, muradına ermiş.
    Sen dede ben dede, bu atı kim tımar ede?
    Atasözlerinin Anlam Özellikleri

  • Atasözlerinin bir bölümü gerçek anlamlıdır. Yani atasözünün iletmek istediği düşünceyi onu oluşturan sözcüklerin  anlamları düşündürür. Örnek :

    • Çok yaşayan bilmez, çok gezen bilir.  -  Allah bilir ama kul da sezer.
    Al malın iyisini çekme tasasını. - Bugünün işini yarına bırakma. -  At, yiğidin yoldaşıdır.

  • Atasözlerinin bir bölümü mecaz anlamlıdır. Yani atasözlerinin iletmek istediği anlam, sözcüklerin gerçek anlamlarından tamamen bağımsızdır. Örnek :

    • Mum, dibine ışık vermez.  -  Altın, eli bıçak kesmez.  - Kaynayan kazan kapak tutmaz.
    Göç dönüşü topal eşek öne geçer.  -  Etle tırnak arasına girilmez. 
    Eşeği dama çıkartan yine kendi indirir.

  • Bazı atasözleri ilettiği yargı yönünden karşıtlık ya da çelişki gösterir. Örnek :

    • İyilik eden iyilik bulur.
                                                                                                         karşıtlık
    İyiliğe iyilik olsaydı, koca öküze bıçak olmazdı.
            
    İyi insan lafının üstüne gelir.
                                                                  çelişki
    İti an çomağı hazırla.

  • Atasözlerinde ahenk ve söz sanatları da vardır. Örnek :

    • Alet işler, el övünür.                              (mürsel-mecaz)
    Güvenme varlığa, düşersin darlığa         (tezat-karşıtlık)
    Elin ağzı torba değil ki büzesin.              (benzetme)
    El eli yıkar, iki elde yüzü yıkar.              (tekrir)
    Dökme suyla değirmen dönmez.           (kinaye)



    Sitemize Üye Olmak İçin


    Tıklayın