Yapım Eki
Yapım Eki : Eklendiği sözcüğün kök anlamıyla bağlantılı bir biçimde yeni anlamda bir sözcük türetmeye yarayan eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamıyla birlikte kimi zaman türünü de değiştirir. Örnek:balık örtü
bal ık ört ü
balık bal ört örtü
Yapım Eki Çeşitleri :
Addan Ad Yapım Ekleri :
Ekler |
Örnekler |
Ekler |
Örnekler |
|
-k, -ak, -ek |
Orta-k,sol-ak |
-ız,-iz,-uz,üz |
Yalın-ız,üç-üz |
|
-lik,-lık,-luk,-lük |
Genç-lik,bir-lik |
-em |
Ön-em |
|
-li,-lı,-lu,-lü |
Ses-li,ev-li |
-cak,-cek |
Oyun-cak,örüm-cek |
|
-daş,-taş |
Arka-daş,ses-teş |
-cık,cik,-cuk,-cük |
Söz-cük,sığır-cık |
|
-ce,-ca,-çe,-ça |
Türk-çe,aile-ce |
-ay,-ey |
Ad-ay,düz-ey |
|
-cil,-cıl |
Ev-cil,ben-cil |
-dız,-diz,-duz,-düz |
Gün-düz,çuval-dız |
|
-cı,-ci,-cu,-cü |
Yol-cu,iş-çi |
-an,-en |
Kök-en,düz-en |
|
-gen-,gan |
Üç-gen,dört-gen |
||
|
-men,-man |
Türk-men,göç-men |
-sız,-siz,-suz,-süz |
Ev-siz,dil-siz |
|
-tı,-ti,-tu,-tü |
Şıkır-tı,fısıl-tı |
|
|
Addan Sıfat Yapım Ekleri :
Ekler |
Örnekler |
Ekler |
Örnekler |
|
-cı,-ci,-cu,-cü |
Şaka-cı,ezber-ci |
-li,-lı,-lu,-lü |
Toz-lu,çocuk-lu |
|
-cıl,-cil,-cul,cül |
Ben-cil (insan) |
-deki,-daki |
Ev-deki,bahçe-deki |
|
-çıl,-çil,-çul,çül |
Kır-çıl (kumaş) |
-lik,-lık,-luk,-lük |
Kaış-lık,turşu-luk |
|
-inci,-ıncı,-üncü,-uncu |
Bir-inci(sınıf),iki-nci |
-msar,-msar |
Kötü-mser,kara-msar |
|
-den,-dan |
Can-dan,sıra-dan |
-sı,-si,-su,-sü |
Çocuk-su,kadın-sı |
|
-de |
Göz-de,söz-de |
-sız,-siz,-suz,-süz |
Sayı-sız,akıl-sız |
Addan Zarf Yapım Ekleri :
Ekler |
Örnekler |
|
-leyin,-layın |
Sabah-leyin,akşam-leyin |
|
-ce,-ca |
Gizli-ce,usul-ca |
|
-çe-,ça |
Çok-ça,yavaş-ça |
|
-ken |
Er-ken |
|
-tan,-ten,-den,-dan |
Sabah-tan,erken-den |
|
-ın,-in |
Kış-ın,yaz-ın |
Addan Eylem Yapım Ekleri :
Ekler |
Örnekler |
|
-de,-da,-te,-ta |
Gürül-de,ışıl-da |
|
-e,-a |
Yaş-a,tür-e |
|
-el,-al |
Düz-el,az-al |
|
-r,-ar |
Kara-r,yaş-ar |
|
-imsa,-ımsa |
Ben-imse,az-ımsa |
|
-le-,-la |
-baş-la,el-le |
|
-leş-,-laş |
Bir-leş,katı-laş |
|
-se,-sa |
Su-sa,anım-sa |
|
-kır,-kir,-kur,-kür |
Fış-kır,tü-kür |
|
-r,-ür |
Deli-r,üf-ür |
Eylemden Ad Yapan Ekler :
Ekler |
Örnekler |
Ekler |
Örnekler |
|
-e,-a |
Yar-a,kes-e |
-acak,-ecek |
Ye-y-ecek,yak-acak |
|
-ak,-k |
Dur-ak,tara-k |
-anak,-enek |
Ol-anak,seç-enek |
|
-ı,-i,-u,-ü |
Say-ı,bat-ı |
-sı,-si,-su,-sü |
Yat-sı,tüt-sü |
|
-ge |
Süpür-ge,bil-ge |
-r,-ar,-er |
Yaz-ar,dön-er |
|
-gı,-gi,-gu,-gü |
Duy-gu,bil-gi |
-mer,-mur |
Yağ-mur,kat-mer |
|
-ıntı,-inti,-untu,-üntü |
Alın-tı,görün-tü |
-ım,-im,-um,üm |
Seç-im,yor-um |
|
-ın,-in |
Ek-in,bas-ın |
-ınç,-inç,-unç,-ünç |
Bil-inç,öv-ünç |
|
-tı,-ti |
Toplan-tı,belir-ti |
-al |
Kur-al,çat-al |
|
-me,-ma |
Kıy-ma,dondur-ma |
-maca,-mece |
Bil-mece,bul-maca |
|
-mek,-mak |
Ye-mek,çalış-mak |
-gın,-gin,-gun,-gün |
Yan-gın |
|
-it |
Kes-it,um-ut |
-kın,-kin,-kun,-kün |
Bit-kin |
Eylemden Eylem Yapan Ekler :
Ekler |
Örnekler |
|
-t |
Uyu-t,yıka-t |
|
-ar,-er,-ır,-ir |
Piş-ir,kop-ar |
|
-dır,-dir,-dur,-dür,-tır,-tir,-tur,-tür |
Bil-dir,in-dir |
|
-l,-ıl |
Sar-ıl,yaz-ıl |
|
-n,-ın |
Giy-in,yaz-ıl |
|
-ş |
Ağla-ş,bekle-ş |
|
-ı,-i,-u,-ü |
Kaz-ı,sür-ü |
Yapım Ekleriyle İlgili Özellikler :
- Yapım eki, bir sözcüğün köküne getirildiğinde o sözcüğü gövdeye dönüştürür.
Örnek : Baş : Ad Kökü
Baş-la : Eylem gövdesi
- Bir sözcük birden çok yapım eki alabilir. İlk yapım eki, kökü gövdeye dönüştürürken, diğer yapım eklerinin gövdeye getirildiği kabul edilir.
Örnek : Göz : Ad Kökü
Göz-lük : Ad Gövdesi
Göz-lük-çü : Ad Gövdesi
- Bir sözcükte yapım eki çekim ekinden önce gelir.
Örnek : yaş - a - dık - lar - ımız
Yapım eki Çekim eki
- Sesteş ekler birbirine karıştırılmamalıdır.
Örnek : Yaz-ı-s-ı-n-ı çok beğendik.