Öğe Çözümlemesinde Dikkat Edilecek Noktalar
Öğe Çözümlemesinde Dikkat Edilecek Noktalar :
- Bir cümlede önce yüklem bulunmalı, yüklem bulunduktan sonra yükleme yöneltilen sorularla özne ve diğer öğeler tespit edilmelidir.
- Yükleme, doğru sorular yöneltilmelidir; çünkü yanlış sorular yanlış sonuçlar doğurur.
- Cümle, öğelerine ayrılırken hiçbir sözcük ve sözcük grubu açıkta kalmamalı, hepsi yüklemle bir bağlantı kurarak bir öğe değeri kazanmalıdır. Yalnızca bağlaçlar bu kuralın dışında kalabilir.
- Bağlaçlar, cümle içinde tek başlarına herhangi bir öğe olamazlar. Ancak bağlandıkları bir söz grubu içinde görev kazanma özellikleri vardır.
- Bir cümle öğelerine ayrılırken, belirli söz gruplarının (deyimler, ikilemeler, tamlamalar, bileşik eylemler) kalıp olduğu ve cümlede tek öğe olarak değerlendirilmesi gerektiği dikkate alınmalıdır.
- Bazı cümlelerde aynı öğe olan dil birliklerinin arasına başka söz grupları da girebilir. Bu durumda dil birliği bozulur ve aradaki söz grubu farklı bir öğeyi oluşturabilir. Örnek :
Babamın çarşıda böyle küçük bir dükkanı vardı.
Dolaylı Tümleç
- Ara cümleler, asıl cümlelerin herhangi bir öğesi olamayacakları için cümle öğelerine ayrılırken farklı değerlendirme yapılmalıdır. Örnek :
Hızlı hızlı yürüyordu, çünkü yağmur yağıyordu, avluyu geçip fakülteye girdi.
Ara cümle
- Ara sözler, asıl öğe ile birlikte değerlendirilmeli, ikisi de aynı öğe öbeği sayılmalıdır. Örnek : Aşağıları, kayaların diplerini, iyice araştırmalı,
Açıklayıcı ara söz
Öğe Tablosu :
ÖĞELER |
ANLAM |
YÜKLEME YÖNELİK SORULAR |
|
|
ÖZNE |
Yüklemi yapan yükleme konu olan |
Kim,Kimler,Ne,Neler |
|
|
NESNE |
Belirtisiz Nesne |
Yüklemin Etkisini Üzerine Alan |
Ne |
|
Belirtili Nesne |
Neyi, Kimi |
||
|
Dolaylı Tümleç |
Yönelmeli |
Yüklemin Bulunduğu, Yöneldiği Ayrıldığı Kavramdır. |
Neye, Nereye, Kime |
|
Bulunmalı |
Neyde, Neyden, Nerede,Kimden |
||
|
Çıkmalı |
Neden, Nereden, Kimden |
||
|
Belirteç Tümleç |
Durum |
Yüklemi Türlü Anlam Özellikleriyle Tamamlayan Öğedir. |
Nasıl, Ne durumda, Ne biçimde |
|
Zaman |
Ne zaman, Ne zamandır... |
||
|
Ölçü |
Ne kadar, Nice, Ne ölçüde |
||
|
Yer-yön |
Nereye, Ne yöne... |
||
|
Neden |
Ne, Niçin, Ne diye... |
||
|
Soru |
|
||
|
İLGEÇ TÜMLECİ |
Cümlede amaç, araç, birliktelik, görelik, neden, yön zaman gibi anlam ilgileri oluşturur. |
Niçin, Ne ile, Kiminle, Neye (Neye) göre, Ne gibi, Ne için, Nereye doğru, Ne zaman... |
|

